معرفی‎نامه‎ای برای الصحیح مِن مَقتلِ سیدالشهداء و أصحابه/اگر دنبال معتبرترین نقل‎ها هستید، این کتاب را بخوانید+فایل پی‎دی‎اف

طباطبائی‎نژاد می‎گوید: ما متون قابل قبول بسیاری در منابع شیعه و سنی داریم که می‎توانیم به آن مراجعه کنیم و نیازی به منابع ضعیف نداریم. چون ما از یک قیام اثرگذار سخن می‎گوییم که رهبرش معصوم و الگوست و باید این الگو به درستی به مردم معرفی شود…
دو نگاه سخت‎گیرانه و سهل‎گیرانه در روایت مقتل هنوز نیز مدعیان خود را داراست. هر یک از دو گروه نیز استدلال‎هایی برای مدعای خویش دارند و این استدلال‎ها گاه رنگ و بوی فقهی و اصولی نیز به خود می‎گیرد. در واقع مسئله تنها تفاوت سلیقه نیست، بلکه از عقبه‎ای علمی نیز برخوردار است.
به گزارش رجانیوز کتاب الصحیح من مقتل السیدالشهداء و اصحابه نوشته آیت‎الله ری‎شهری را باید در زمره‎ی مقاتلی قلمداد کرد که با نگاه سخت‎گیرانه نسبت به تاریخ نوشته شده‎اند. این کتاب در واقع بخش‎های مرتبط با مقتل از دانشنامه امام حسین(ع) که پیشتر در ۱۴ جلد به زبان عربی و فارسی منتشر شد را جدا کرده تا برای کسانی که برایشان مقتل موضوعیت دارد، قابل استفاده باشد.
فارق از درستی یا نادرستیِ این نگاه سخت‎گیرانه به نظر می‎رسد صِرف انتشار چنین اثری با اتکاء به معتبرترین نقل‎ها و استنادات تاریخی درخور ارج باشد. کسانی که علاقمندند نقل‎های معتبرتر را محور اصلی روضه‎خوانی قرار دهند و در عین حال از نقل‎هایی کمترشنیده شده برخوردار باشند، می‎توانند این کتاب را مورد توجه قرار دهند.
نگارنده در فصل اول از بخش اولِ کتاب به منابع مختلف تاریخی اشاره می‎کند، برخی را قابل استناد می‎داند و برخی دیگر را مورد نقد قرار می‎دهد.
مصادری که از نگاه نگارنده مورد اعتمادند عبارتند از:«۱- تسمیه من قتل الحسین من ولده و اخوته و اهل بیته و شیعته، نوشته أبی‎مخنف، ۲- الطبقات الکبیر، نوشته محمد بن سعد بن منیع الزهری معروف به ابن سعد، ۳- الأمامه و السیاسه، نوشته ابن قتیبه الدینوری، ۴- أنساب الاشراف، نوشته بلاذری، ۵- الأخبار الطوال، نوشته احمد بن داوود الدینوری، ۶- تاریخ الیعقوبی، نوشته یعقوبی، ۷- تاریخ الأمم و الملوک(تاریخ طبری)، نوشته طبری، ۸- الفتوح، نوشته احمد بن أعثم الکوفی، ۹- العقد الفرید، نوشته إبن عبد ربّه، ۱۰- مقتل الطالبین، نوشته ابی الفرج علی ابن الحسین الاموی الاصفهانی، ۱۱- المعجم الکبیر، نوشته طبرانی، ۱۲- شرح الاخبار، نوشته النعمان بن محمد التمیمی المغربی، ۱۳- کامل الزیارات، نوشته جعفر بن محمد بن قولویه قمی، ۱۴- الامالی، نوشته شیخ صدوق، ۱۵- المستدرک علی الصحیحین، نوشته محمد بن عبدالله الشافعی، ۱۶- الارشاد، نوشته شیخ مفید، ۱۷- فضل زیاره الحسین(ع)، نوشته محمد بن علی بن الحسن بن عبدالرحمن العلوی الشجری، ۱۸- مصباح المتهجد، نوشته شیخ طوسی، ۱۹- الأمالی الخَمیسیّه، نوشته یحیی بن الحسین بن اسماعیل الشجری، ۲۰- روضه الواعظین و بصیره المتّعظین، نوشته محمد بن الحسن بن علی معروف به الفتال، ۲۱- إعلام الوری بأعلام الهدی، نوشته فضل ابن الحسن الطبرسی، ۲۲- مقتل الحسین، نوشته الموفّق بن احمد بن ابی سعید الخوارزمی المکی معروف به أخطب خوارزم، ۲۳- تاریخ مدینه دمشق، نوشته علی بن الحسن الشافعی الدمشقی، ۲۴- الخرائج و الجرائح، نوشته قطب راوندی، ۲۵- مناقب آل ابی طالب، نوشته بن شهرآشب مازندرانی، ۲۶- المزار الکبیر، نوشته محمد بن جعفر المشهدی، ۲۷- الکامل فی التاریخ، نوشته عزالدین علی بن محمد الشیبانی، ۲۸- مثیرالاحزان و منیر سبل الأشجان، نوشته ابن نما، ۲۹، تذکره الخواص من الامه بذکر خصائص الائمه، نوشته ابن جوزی، ۳۰- الملهوف علی قتل الطفوف، نوشته سید بن طاووس، ۳۱- کشف الغمه فی معرفه الائمه، نوشته علی بن عیسی بن ابی الفتح الإربلی، ۳۲- سِیَر أعلام النبلاء، نوشته ذهبی، ۳۳- البدایه و النهایه، نوشته اسماعیل بن عمر بن کثیر.»
در بین منابع متأخر نیز نفس المهموم و بحارالانوار از نگاه نویسنده بیشترین اعتبار را داراست.
مقاتل غیر قابل اعتماد نیز از نگاه او عبارتند از:«۱-مقتل الحسین المنسوب إلی أبی‎مخنف، ۲- نور العین فی المشهد الحسین، نوشته اسفرائینی، ۳- روضه الشهداء، نوشته واعظ کاشفی، ۴- المنتخب فی جمع المراثی و الخطب، نوشته طریحی، ۵- مُحرق القلوب، نوشته ملامهدی نراقی، ۶- إکسیر العبادات فی أسرار الشهادات(اسرار الشهاده)، نوشته فاصل دربندی، ۷- ناسخ التواریخ، نوشته لسان الملک، ۸- عنوان الکلام، نوشته محمدباقر فشارکی، ۹- تذکره الشهداء نوشته ملاحبیب الله شریف کاشانی، ۱۰- معالی السبطین، نوشته محمد مهدی حائری مازندرانی.»
علل غیرقابل اعتماد بودن این آثار یک به یک در این فصل شرح داده شده است. عدم دسترسی به نسخه اصلی کتاب(مثل مقتل ابی مخنف)، فقدان ارائه‎ی مستندات برای ادعاها، یافت نشدن مدعاها در آثار متقدم، تبدیل شدن نقل شفاهی به مکتوب، نوع نگارش برخی از این آثار که بیشتر به دنبال داستان‎وار کردن تاریخ  بوده تا نقل تاریخی، تاریخ‎نویس نبودن نویسنده و مثلا برخورداری از شأن فقاهت به جای تاریخ‎نگاری، نقل از منابع ضعیف، اعتماد به منابع متأخر به جای مصادر اصلی، غیرمعقول بودن برخی ادعاهای نقل شده و… همه و همه جزو محورهایی است که نویسندگان بدان استدلال کرده‎اند.
نویسندگان معتقدند با این مبنا می‎توان نقل‎های موجود را به دسته تقسیم کرد: نقل‎هایی که حتماً خلاف واقع هستند، نقل‎هایی دلیلی بر صحتشان نداریم و در آخر نقل‎های صحیح که مبتنی بر مصادر اصلی هستند. کتاب، بنای خود را بر انعکاس نقل‎های دسته‎ی سوم قرار داده و چون منابع نقل‎های نادرست را در ابتدای کتاب نقد کرده، متعرض نقد و بررسی تفصیلی چنین نقل‎هایی در کتاب نشده است. حتی نقل‎هایی که می‎تواند درست باشد اما قرینه‎ای بر صحت آنها یافت نشده نیز در کتاب نیامده.
با اینکه نویسندگان در فصل اول از بخش اول کتاب به عنوان نمونه به فهرستی از روضه‎های مشهور اشاره می‎کنند که از نگاه آنان صحیح نیستند، اما در عین حال معتقدند بنایشان در این کتاب بر سخت‎گیری نبوده است. حجت الاسلام و المسلمین سیدمحمود طباطبائی‎نژاد سرپرست گروه تحقیق دانشنامه امام حسین در این خصوص با اشاره به اوضاع روضه‎خوانی در کشور تصریح کرد:«ما خواستیم از وضعیت نابسامانی که پیداکرده است خارج شویم و کتابی بنویسیم که تا حدی مطالب قابل‌قبولی داشته باشد. این‌یک گام است و در گام‌های بعدی ناقدانی بیایند و آن را پالایش کنند. به‌هرحال بنای ما بر سخت‌گیری نبوده است.»
جالب آنکه این کتاب نیز در نشست و نقد و بررسی‎اش متهم به استفاده از برخی منابع غیرموثق شد و حتی گاه منتقدان از سخت‎گیری در یک‎سری زمینه‎ها و عدم سخت‎گیری در زمینه‎هایی دیگر سخن گفتند. پاسخ سید محمود طباطبائی‎نژاد جالب بود:«معتقدیم سختگیری در منابع کتاب‎های تاریخی منجر به مشکلات دیگری می‎شود!» شاید بتوان گفت این همه نشان می‎دهد اگر بنای بر سخت‎گیریِ واقعی باشد، به یقین رسیدن در تاریخ، موانع بسیاری را فرا روی خویش خواهد داشت.
حجت الاسلام طباطبائی‎نژاد در جای دیگر می‎گوید:«اگر می‎گوئیم فلان کتاب معتبر است، به هیچ عنوان به این معنی نیست که هر آنچه در آن آمده قابل قبول است. اساساً ما غیر از قرآن کتابی نداریم که اشکالی بر آن وارد نباشد. کتاب معتبر یعنی کتابی که محققان اصل آن را رد نکرده‎اند و تلقی به قبول شده، البته ممکن است مواردی از آن هم قابل نقد باشد. ما حداکثر تا منابع قرن نهم را استفاده می‎کنیم و از منابع قرن دهم به بعد به عنوان منبع خبری استفاده نکرده‎ایم.»
با تمام اینها بنای نویسندگان بر استفاده از منابع متقدم و اصیل و عدم اتکاء به منابع ضعیف و متأخر بوده است. طباطبائی‎نژاد می‎گوید:«ما متون قابل قبول بسیاری در منابع شیعه و سنی داریم که می‎توانیم به آن مراجعه کنیم و نیازی به منابع ضعیف نداریم. چون ما از یک قیام اثرگذار سخن می‎گوییم که رهبرش معصوم و الگوست و باید این الگو به درستی به مردم معرفی شود. حق نداریم از یک کتاب که محققان او را رمی به ضعف کرده و رد کرده‎اند، مطالبی که اشکالات زیاد دارد نقل کنیم و به معصوم نسبت دهیم.»
کتاب، ۷ بخش اصلی دارد که هر بخش به فصل‎هایی تقسیم می‎شود.
بخش اول: مهم‎ترین مباحث مربوط به حماسه عاشورا
کتابشناسی تاریخ عاشورا، بحث‎های کلی پیرامون عاشورا نظیر هدف قیام سیدالشهداء، ارزیابی سفر امام به عراق و نهضت کوفه، جایگاه عزاداری و گریه بر امام حسین(ع) و مراحل تاریخی آن و نیز نقش زنان در واقعه عاشورا از فصل‎های این بخش به شمار می‎آید.
بخش دوم: زندگی خانوادگی امام حسین(ع)
در این بخش، فصل‎هایی به بحث از ولادت سیدالشهداء، نامگذاری ایشان، شمائل ایشان، روند پرورش و رشد ایشان، فرزندان و همسران ایشان و نیز شخصیت حضرت رقیه(س) اختصاص یافته است.
بخش سوم: پیشگویی درباره شهادت امام حسین(ع)
در این بخش خبرهاى آسمانىِ رسیده درباره شهادت امام حسین(ع) و نیز پیش‎گویی‎های پیامبر، امیرالمومنین(ع) و سایرین در مورد شهادت ابی‎عبدالله مورد اشاره قرار گرفته و نسبت این پیش‎گویی‎ها با اراده‎ی امام بحث شده است.
بخش چهارم: خروج امام حسین(ع) از مدینه، تا ورود ایشان به کربلا
در این بخش، رخدادهاى مهمّى مانند: امتناع امام از بیعت با یزید، خروج امام از مدینه، فعّالیت‎هاى ایشان در مکّه، اعزام مسلم به عنوان نماینده به کوفه، حوادث کوفه و شهادت مُسلم و جمعى دیگر از یاران امام و نیز زندانى شدن شمارى دیگر از آنان، پیشنهادهاى مختلف به امام مبنى بر نرفتن به کوفه، و حرکت امام به سوى کربلا گزارش شده است.
بخش پنجم: از رسیدن امام حسین علیه السلام به کربلا تا شهادت ایشان
در محاصره قرار گرفتن امام، رخدادهای میدان نبرد مانند احتجاج‎های صورت پذیرفته، وضعیت خیمه‎ها، تعداد لشگریان، کیفیت نماز خوف، شهادت یاران و فرزندان امام و نیز شهادت خود ایشان و… در اینجا مورد بحث قرار گرفته است. در چاپ عربی، بخشی از این فصل در چاپ دوم منتشر شده است.
بخش ششم: وقایع پس از شهادت امام حسین(ع)
روایت سنگدلی‎ها، خاک‎سپاری شهدا، ماجرای سرهای شهیدان، کراماتى که از سر مقدّس امام دیده شد، چگونگى حرکت خاندان امام از کربلا به کوفه و از کوفه تا شام و بازگشت آنها از شام به مدینه در این فصل ارائه شده است.
بخش هفتم: بازتاب شهادت امام حسین علیه السلام و فرجام کسانى که در کشتن او و یارانش نقش داشتند
متن گزارش‎هاى مربوط به بازتاب شهادت سیّد الشهدا و یارانش در میان قاتلان آنها و نیز در میان شخصیت‎هاى برجسته آن روز جهان اسلام و در جامعه عراق و حجاز، در این بخش مطرح و در ادامه، سرنوشت شوم کسانى که در این حادثه نقش داشتند و نیز مردمى که از یارى کردن امام سر باز زدند، تبیین شده است.
بخش هشتم: عزادارى و گریه براى امام حسین(ع)
در این بخش، که بخش پایانی کتاب به شمار می‎آید، سفارشاتی که در روایات به عزاداری امام حسین(ع) شده مرود توجه قرار گرفته و نمونه‎هایی از نخستین عزاداری‎ها پس از واقعه عاشورا نقل شده است. این بخش همچنین آداب روز عاشورا و سندیت زیارت ناحیه را نیز مورد بحث قرار می‎دهد.
چاپ عربی این کتاب همان‎گونه که گفته شد با عنوان “الصحیح من مقتل السیدالشهداء و اصحابه” و چاپ فارسی آن نیز با عنوان “شـهادت‎نامه امام‎حسـین(ع) بر پایه منابع معتبر” در سال ۹۲ منتشر شده است. این اثر متن کامل بخش‎هاى ششم تا یازدهم دانشنامه و نیز منتخبى از «درآمد» و بخش یکم و قطعه کوچکى از بخش سیزدهم را در خود دارد. دارالحدیث همچنین گزیده‎ای یک جلدی نیز از این کتابّ دوجلدی به زبان‎های عربی و فارسی منتشر کرده است.
برای تهیه هر کدام از نسخه‎های این کتاب، می‎توانید به سایت انتشارات دارالحدیث(http://darolhadith.ir) مراجعه کنید. نسخه پی‎دی‎اف ترجمه فارسی کتاب را نیز می‎توانید از بخش پیوست مطلب دانلود کنید. متن نسخه عربی نیز در برخی سایت‎ها موجود است.

سایر پیوست ها

این خبر را به اشتراک بگذارید :